Historyczny krok w Syrii: Rozpoczęto renowację głównego cmentarza żydowskiego w Damaszku
Po raz pierwszy od dekad na głównym cmentarzu żydowskim w Damaszku rozpoczęły się kompleksowe prace konserwatorskie i porządkowe. Inicjatywa ta jest symbolem głębokich zmian społeczno-politycznych, jakie zachodzą w Syrii po obaleniu wieloletnich dyktatorskich rządów Baszara al-Asada w grudniu 2024 roku. Syryjscy Żydzi mieszkający na emigracji coraz odważniej wracają do ojczyzny, by ratować swoje niszczejące dziedzictwo kulturowe.
Nekropolia, usytuowana wzdłuż strategicznej drogi prowadzącej na lotnisko stolicy, przetrwała trwającą od 2011 roku wojnę domową bez większych zniszczeń wojennych. Ostatni pochówek odbył się tam około półtora roku temu.
Nowe ogrodzenie, kamery i odnawianie macew
Pracami kieruje fundacja Syrian Mosaic Foundation (SMF), założona przez syryjsko-amerykańskiego biznesmena Joe Jajatiego, którego dziadek był szanowanym damasceńskim rabinem. Organizacja zrzesza syryjskich Żydów i muzułmanów działających na rzecz pluralizmu kulturowego.
Plan renowacji cmentarza, na którym znajdują się setki grobów, obejmuje:
Prace kamieniarskie: Oczyszczanie zabytkowych macew z inskrypcjami w języku hebrajskim, wzmacnianie zapadających się grobowców oraz odnawianie liter na tablicach.
Bezpieczeństwo i infrastruktura: Do końca przyszłego miesiąca ukończona zostanie odbudowa zewnętrznych murów obronnych, instalacja nowoczesnego oświetlenia oraz systemu kamer monitoringu, co ma zapobiec aktom wandalizmu.
Odrodzenie pamięci po upadku Asada
Społeczność żydowska w Syrii ma starożytne korzenie sięgające czasów biblijnych. Jeszcze w latach 40. XX wieku liczyła około 15 tysięcy osób. Pod rządami Hafiza al-Asada (ojca Baszara) Żydzi mogli praktykować religię, lecz mieli zakaz opuszczania kraju. Gdy w 1992 roku pod naciskiem USA zakaz ten zniesiono, doszło do masowej emigracji. W rezultacie wieloletniej wojny domowej i wymierania najstarszych mieszkańców, w Damaszku pozostała zaledwie garstka osób wyznania mojżeszowego, a synagogi zamknięto.
Sytuacja zmieniła się na początku 2025 roku. Nowe władze Syrii oficjalnie ogłosiły politykę ochrony mniejszości religijnych i zagwarantowały nietykalność żydowskich majątków prywatnych oraz sakralnych. W lutym 2025 roku w historycznej synagodze Al-Frange w Damaszku odprawiono pierwsze od ponad 30 lat publiczne, grupowe modlitwy z udziałem gości z zagranicy.
