Raport: Dwie trzecie ludności UE narażone na toksyczny ozon podczas fali upałów
* Dwie trzecie ludności Unii Europejskiej mogło być narażone na szkodliwe dla zdrowia stężenia ozonu przyziemnego podczas rekordowej fali upałów, która nawiedziła Europę w zeszłym miesiącu. O niepokojących wynikach analiz poinformował raport organizacji pozarządowej Global Witness, przekazany agencji AFP.
* Zgodnie z raportem, podczas fali upałów w drugiej połowie czerwca blisko 300 milionów ludzi (w tym 100 milionów dzieci i osób starszych) musiało mierzyć się z poziomem zanieczyszczeń przekraczającym bezpieczne normy. Eksperci alarmują, że to „niewidzialne zagrożenie” jest bezpośrednim skutkiem zmian klimatycznych napędzanych przez uzależnienie od paliw kopalnych.
Czym jest ozon przyziemny i dlaczego jest niebezpieczny?
* Ozon znajdujący się wysoko w atmosferze (warstwa ozonowa) chroni Ziemię przed promieniowaniem słonecznym. Jednak ten sam gaz przy powierzchni ziemi (ozon troposferyczny) to główny składnik letniego smogu.
* Ozon przyziemny nie jest emitowany bezpośrednio z rur wydechowych czy kominów. Powstaje w wyniku reakcji chemicznych między tlenkami azotu (głównie ze spalin samochodowych) a lotnymi związkami organicznymi (w tym metanem). Reakcje te są gwałtownie przyspieszane przez wysokie temperatury i silne nasłonecznienie podczas fal upałów.
* Według danych Europejskiej Agencji Środowiska, tylko w 2023 roku zanieczyszczenie ozonem doprowadziło w Europie do ponad 63 000 przedwczesnych zgonów oraz miliardowych strat w rolnictwie z powodu niszczenia upraw. Gaz ten uszkadza tkankę płucną, wywołuje ciężkie napady astmy i zaostrza choroby układu oddechowego.
Rekordowe odczyty w Europie
* Raport opublikowano zaledwie kilka godzin po tym, jak unijny program Copernicus ogłosił, że miniony miesiąc był najgorętszym czerwcem w historii pomiarów w Europie Zachodniej.
* Naukowcy przeanalizowali dane ze 162 stacji monitorowania jakości powietrza na całym kontynencie w dniach 21–28 czerwca. Okazało się, że aż 87 procent mieszkańców UE doświadczyło stężeń przekraczających normę WHO, czyli 100 mikrogramów na metr sześcienny.
* Blisko 298 milionów ludzi oddychało powietrzem przekraczającym unijny limit wynoszący 120 mikrogramów na metr sześcienny, a 72 miliony osób zostało wystawionych na skrajnie niebezpieczny poziom powyżej 150 mikrogramów na metr sześcienny. Absolutny rekord padł 27 czerwca w niemieckim kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, gdzie stężenie ozonu osiągnęło aż 233,7 mikrogramów na metr sześcienny.
Niepokojący trend na początku lata
* Laurence Rouil, dyrektor ds. usług monitorowania atmosfery w programie Copernicus (CAMS), zauważa, że w porównaniu z tragiczną w skutkach falą upałów z 2003 roku, obecna sytuacja jest wyjątkowo niepokojąca, ponieważ tak wysokie stężenia toksycznego gazu wystąpiły bardzo wcześnie, na samym początku lata.
* Choć Unii Europejskiej udało się w ostatnich dekadach skutecznie ograniczyć emisję dwutlenku azotu, problemem pozostaje metan, który odpowiada za jedną trzecią formowania się ozonu. Global Witness zwraca uwagę, że UE wciąż nie wprowadziła wiążących celów redukcji emisji metanu pochodzącego z sektora rolniczego.
* Klimatolog James Weber z Uniwersytetu w Reading podkreśla, że wysokie stężenia ozonu nakładają się na stres termiczny, jaki ludzki organizm znosi podczas upałów i wysokiej wilgotności. Eksperci rekomendują, aby w dniach o wysokim alercie ozonowym bezwzględnie unikać dłuższego przebywania na zewnątrz – a w szczególności intensywnego wysiłku fizycznego – w najgorętszych porach dnia.
