Co wiemy, a czego nie wiemy o wyłaniającym się porozumieniu kończącym wojnę z Iranem

Po 12 tygodniach od momentu, gdy Stany Zjednoczone i Izrael rozpoczęły wojnę zmasowanymi uderzeniami na Iran – w których zginęli najwyżsi urzędnicy państwowi, w tym Najwyższy Przywódca ajatollah Ali Chamenei – na stole pojawił się projekt porozumienia pokojowego. Prezydent USA Donald Trump ogłosił, że warunki traktatu zostały „w dużej mierze wynegocjowane”.

Wciąż jednak nie jest jasne, kiedy i w jaki sposób umowa zostanie sfinalizowana oraz kiedy jej poszczególne zapisy wejdą w życie. Informacje o szczegółach dokumentu pochodzą od dwóch urzędników regionalnych oraz jednego przedstawiciela administracji USA, którzy zastrzegli sobie anonimowość.

Co wiemy o warunkach wyłaniającego się paktu?
Całkowite zakończenie działań wojennych: Teheran od początku żądał, aby rozejm obejmował wszystkie fronty. Projekt zakłada zakończenie wojny między Izraelem a Libanem, gdzie wspierany przez Iran Hezbollah toczył intensywne walki. Koniec konfliktu pozwoli na odbudowę zniszczonej infrastruktury energetycznej i zagwarantuje bezpieczeństwo w regionie, w tym w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, które były celem irańskich rakiet.

Zobowiązanie do nieingerencji: Projekt umowy zawiera zapis o wzajemnym poszanowaniu suwerenności i zakazie ingerowania w sprawy wewnętrzne państw Bliskiego Wschodu. Dla społeczności międzynarodowej to kluczowe odniesienie do irańskiego wsparcia dla regionalnych bojówek, takich jak Huti w Jemenie, Hamas w Strefie Gazy czy formacje szyickie w Iraku.

Stopniowe otwarcie cieśniny Ormuz: Blokada tego strategicznego korytarza morskiego przez Iran doprowadziła do uwięzienia setek statków i wywołała globalny kryzys. Zgodnie z planem, cieśnina będzie otwierana stopniowo i równolegle do wycofywania przez US Navy blokady irańskich portów, która trwa od 17 kwietnia i paraliżuje tamtejszą gospodarkę.

60-dniowe okno negocjacyjne: USA zgodziły się na tymczasowe uchylenie sankcji (sanctions waivers), co pozwoli Iranowi na ponowną sprzedaż ropy naftowej. Ostateczne zniesienie restrykcji gospodarczych oraz odmrożenie miliardów dolarów na zagranicznych kontach Teheranu będą jednak przedmiotem twardych dyskusji w ciągu 60 dni od podpisania wstępnego dokumentu.

Zrzeczenie się wzbogaconego uranu: Najważniejszym ustępstwem Iranu ma być całkowite oddanie zapasów wysoko wzbogaconego uranu. Według danych Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA), Iran posiada obecnie 440,9 kilograma uranu wzbogaconego do 60 procent czystości, co stanowi krok od poziomu militarnego (90 procent). Część materiału ma zostać rozcieńczona, a reszta trafi do kraju trzeciego – gotowość do jego przejęcia wyraziła już Rosja. Amerykańscy urzędnicy ostrzegają: jeśli uran nie opuści Iranu w ciągu 60 dni, sankcje nie zostaną zniesione.

Czego wciąż nie wiemy?
Status prawa do samoobrony Izraela: Jedną z największych linii sporu pozostaje swoboda operacyjna izraelskiej armii. Waszyngton i Tel Awiw domagają się gwarancji, że Izrael zachowa prawo do jednostronnych uderzeń wyprzedzających w Libanie w przypadku wykrycia bezpośredniego zagrożenia. Iran kategorycznie odrzuca ten warunek.

Przyszłość krajowego wzbogacania uranu: Choć prezydent Masud Pezeszkian zapewnił w telewizji, że Iran nie dąży do zbudowania bomby, w dokumentach brakuje jasnych deklaracji, czy Teheran będzie mógł w przyszłości kontynuować cywilny program wzbogacania uranu na niższych poziomach.

Irański program rakietowy: Przed wybuchem wojny zniszczenie irańskiego arsenału rakiet balistycznych było jednym z głównych celów rządu w Tel Awiwie. Opis wyłaniającego się porozumienia całkowicie milczy na ten temat.

Brak ustępstw geopolitycznych: W projekcie nie ma mowy o realizacji dawnych postulatów Teheranu – nie przewiduje on wycofania wojsk amerykańskich z Bliskiego Wschodzu ani wypłaty jakichkolwiek reparacji wojennych za zniszczenia dokonane przez siły USA i Izraela. Jednocześnie upadł plan Waszyngtonu dotyczący siłowej zmiany reżimu i odsunięcia od władzy islamskich duchownych w Teheranie.