MAEA prowadzi wykopaliska w podejrzanym syryjskim obiekcie nuklearnym. Damaszek deklaruje przestrzeganie zabezpieczeń
Inspektorzy Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej rozpoczęli prace wykopaliskowe na terenie obiektu w Syrii, który jest podejrzewany o związek z tajnym programem nuklearnym prowadzonym przez poprzednie władze kraju — poinformował we wtorek dyrektor generalny MAEA Rafael Mariano Grossi.
Do ogłoszenia doszło podczas wizyty Grossiego w Damaszku, gdzie przedstawiciele nowego rządu Syrii zadeklarowali pełną współpracę z międzynarodowym nadzorem nuklearnym.
„Tony materiałów nuklearnych”
Grossi poinformował, że wraz ze swoim zespołem odwiedził obiekt w prowincji Dajr az-Zaur, gdzie obecnie prowadzone są szeroko zakrojone prace związane z wykopaliskami i badaniem terenu.
Szef MAEA powiedział również, że agencja odkryła kolejny obiekt zawierający materiały nuklearne, jednak nie ujawnił jego lokalizacji ani dodatkowych szczegółów.
Według Grossiego chodzi o kilka ton materiałów nuklearnych, które mogłyby zostać wykorzystane w niewłaściwy sposób. Syria zgodziła się udostępnić obiekt inspektorom MAEA, a materiały mają zostać zinwentaryzowane i objęte międzynarodowym systemem zabezpieczeń.
Grossi podkreślił, że współpraca Damaszku z agencją ma „ogromne znaczenie”.
Syria deklaruje pokojowe wykorzystanie energii jądrowej
Minister spraw zagranicznych Syrii Asaad Al-Shibani zapewnił, że Damaszek zamierza utrzymać materiały nuklearne pod swoją kontrolą, ale jednocześnie poddać je systemowi zabezpieczeń MAEA.
„Syria potwierdza, na podstawie ocen technicznych, że materiał ten nie stanowi zagrożenia” — powiedział minister.
Nowe władze Syrii wyraziły również zainteresowanie rozwojem pokojowego programu energetyki jądrowej.
Tajny program z czasów Assada
Za rządów Baszara Assada Syria była podejrzewana o prowadzenie rozbudowanego, niezgłoszonego programu nuklearnego. W jego ramach miał powstać reaktor w prowincji Dajr az-Zaur, zbudowany przy pomocy Korei Północnej.
W 2007 roku Izrael przeprowadził naloty, które zniszczyły obiekt. Syria następnie zrównała teren z ziemią i przez lata nie udzieliła pełnych odpowiedzi na pytania MAEA dotyczące jego przeznaczenia.
W 2024 roku, jeszcze przed obaleniem Assada w grudniu tego samego roku, inspektorzy MAEA pobrali próbki w trzech lokalizacjach. W 2025 roku agencja poinformowała o wykryciu śladów uranu w jednym z badanych miejsc.
Nowe władze w Damaszku przyjęły jednak znacznie bardziej otwarte stanowisko wobec MAEA i udostępniły inspektorom podejrzane lokalizacje.
Znaczenie dla bezpieczeństwa regionu
Pełna współpraca Syrii z MAEA może ograniczyć obawy dotyczące losu materiałów nuklearnych pozostawionych po poprzednim reżimie. Szczególne znaczenie ma możliwość ustalenia, jakiego rodzaju materiały znajdują się w Syrii, skąd pochodzą i czy były wcześniej wykorzystywane w niezgłoszonym programie nuklearnym.
Izrael jest powszechnie uznawany za jedyne państwo Bliskiego Wschodu posiadające broń nuklearną, choć nigdy oficjalnie nie zadeklarował posiadania takiego arsenału.
